Zrównoważony rozwój, ochrona środowiska naturalnego, ratowanie planety, odmieniane na wszystkich konferencjach świata przez członków partii Zielonych i ekologicznych aktywistów, mają się nijak do tego, co wydarzyło się 17 maja na warszawskich Młocinach.
W niepozornej galerii handlowej uruchamia się pop-up. Notka prasowa marki sklepu uśmierza wyrzuty naszych sumień, jak w wielu innych branżach działo się wcześniej:
„Od początku naszego istnienia celem marki jest sprawienie, aby każdy mógł korzystać z mody bez ograniczeń, np. finansowych. Otwarcie pierwszego w Polsce sklepu typu pop-up jest kolejnym już działaniem realizującym naszą strategię demokratyzacji mody”.
Oczekujący, by wejść do sklepu, stali w kolejce ponad godzinę. Shein witany jest równie przychylnie w wielu krajach. Zielony Ład promowany w całej Europie nie zyskuje przychylności tłumów. Nikt nie chce wyrzeczeń, nie zdążył jeszcze zaznać luksusów. Klienci ochoczo głosują portfelami w kasach chińskiego potentata. A poza tym, czym jest dzisiaj luksus, kto to wie?
Surowiec cenniejszy niż złoto
Czarnobiały film toczy się wolnym rytmem czasów analogowych. Dziennikarz BBC odwiedza duńskie Wyspy Owcze, by ostatecznie wylądować na szkockich: Soay i Hirta. To stamtąd dzwoni z budki telefonicznej do redakcji „Financial Times” z pytaniem, jaka jest aktualna cena uncji złota. Ze zdumieniem konstatuje, że wełna, którą przędły kobiety, z którymi rozmawiał tego dnia, jest więcej warta niż cenny kruszec. W latach sześćdziesiątych, kiedy nikt nie słyszał jeszcze o globalnych sieciach handlowych, wełna, podobnie jak jedwab, była luksusem. Dzisiaj, w czasach milionów produkowanych ciuchów dziennie, jest nim nadal – tyle że wówczas zdawano sobie sprawę z tego, na czym polega jej wartość. Aktualnie lekko podniszczony i znoszony wełniany sweter trafia zazwyczaj na śmietnik, wyrzucany bez specjalnego zastanowienia. Przecież kolejny można kupić w każdej chwili, siedząc na własnej sofie i klikając w klawiaturę.
Nie to warte, co jest warte, ale to, co się komu podoba
Umiejętność oceny jakości staje się równie rzadka jak wartościowe surowce i materiały. Estetyczne i stylistyczne mikrotrendy zawładnęły umysłami klientek i klientów, odwracając uwagę od cennych, naturalnych materiałów. Chęć budowania własnego wizerunku, bycia na czasie, jest znacznie ważniejsza dla pokolenia Boomersów i Millenialsów niż dla nadchodzącej Gen Z. Przynajmniej tak podają raporty firm doradczych. Przekonamy się wkrótce, czy to tylko deklaracje tego pokolenia i czy rzeczywiście nie było w warszawskiej kolejce przedtawicieli Zetek.
Dzika wolność
Owce żyją w górach dziko, swobodnie pasą się na zielonych łąkach bez żadnych ograniczeń. Raz w roku ludzie strzygą je, by chwilę potem móc z żywej wełny uprząść cienką pajęczą nić, z której powstają wielkie ciepłe chusty, swetry, czapki i szale. Można przeciągnąć je przez obrączkę ślubną, takie są delikatne i sprężyste. Owce na wyspach, które noszą ich imię, są traktowane z wielkim szacunkiem, zupełnie inaczej niż robotnicy pracujący w fabrykach dla marki Shein.
Symbioza ludzi i zwierząt nie dotyczy tylko tych wysp, podobnie sprawa wygląda na Islandii, w Skandynawii, Kaszmirze, na greckich wyspach czy Bliskim Wschodzie. Więź człowieka z dającymi ciepło zwierzętami jest tam silna i ważna. Od pokoleń. Oba gatunki dają sobie to, co dla nich ważne: bezpieczną egzystencję.
Setka, tropik, samodział
Żywa wełna to taka, którą pozyskujemy z żyjących zwierząt: owiec, wielbłądów, kóz, a nawet królików. Wartością dla nas ludzi, czyli braci starszych w tym zwierzęcym atlasie, są jej właściwości ochronne przed zimnem i ciepłem. Paradoksalnie tropik w gorącym klimacie kojarzy się z chłodzącym materiałem, który pozwala izolować od ciepła. Metka „100% wool” jest gwarancją tych właściwości. Najlepsze atelier krawieckie na Seavile Row w Londynie czy mediolańskim Galeria Vitorrio Emanuele II i w innych zakątkach stolic zamożnego świata oferuje wełnę w jej wszystkich odmianach i grubościach splotów. Naturalny surowiec gwarantuje jakość przyszłych ubrań. Stylistyka kreacji jest zdecydowanie mniej istotna w tych bastionach klasyki. Chętnie do nich aspiruje klasa młodych profesjonalistów zatrudnianych w wielkich koncernach. Świat finansów rozumie wagę prestiżu w relacjach biznesowych. Klienci z Młocin nie startują w tych zawodach. Nie te progi.
Cena czyni cuda
Najchętniej powtarzany slogan wszystich sprzedawców świata usprawiedliwia niezrównoważone – ba! – rabunkowe wobec środowiska, nieetyczne produkowanie poliestrów i innych ropopochodnych materiałów, których nie da się później utylizować. System gospodarczy świata opierający się na PKB i konieczności podkręcania konsumpcji, która zapewnia wpływy podatków do narodowych kas, w połączeniu z rosnącą liczbą ludzi na kuli ziemskiej jest podstawą kwadratury koła. Ekologia czy konsumpcja? Bez jednej, ale i bez drugiej TEN system nie przetrwa na tej planecie.
Kupuj więcej, płać podatki, my stworzymy system opieki zdrowotnej i edukacji, ale kupuj więcej, bo jest nas więcej, kupuj taniej, bo łatwiej nam dzisiaj sprowadzić dla ciebie towar z innego kontynentu, niż godziwie zapłacić za twoją pracę. Nie stać cię na zdrowe życie? Nie martw się, będzie za to tanie i kolorowe. Poczucie nierównowagi i słabości tego systemu zaczyna budzić sprzeciw, ale ta wiedza jest smutna. Kompulsywna konsumpcja jest radośniejsza, przynajmniej chwilowo. Odpalmy zatem Tik Toka i zaśpiewajmy razem.
Drugi obieg na wagę złota
Z drugiej ręki, przechodzone, używane, po kimś. Synonimy biedy i gorszego statusu? Ukradkowe zakupy w lumpeksach, których nazwa ironicznie nawiązywała do dewizowych Pewexów, już nie budzą dzisiaj takich emocji. Firmy badawcze podają, że do 2030 roku rynek wtórnego obrotu będzie wart trzysta dziewięćdziesiąt miliardów dolarów. Skala robi wrażenie. Regulacje, wymuszone oddolnie przez świadomych naukowców i aktywistów, zaczynają działać. Kolejne marki deklarują przejście na bardziej zrównoważoną produkcję. Mamy wszyscy nadzieję, że zdążą, zanim planeta się ugotuje. Zegar tyka.
Tyle że znana jest krótsza droga. Prostsza. W Skandynawii – mimo jej wysokiego PKB liczonego na głowę mieszkańca – o dziwo podobnie jak w ubogich krajach Trzeciego Świata, powtórne użycie, drugie, nowe uzdatnione, poprawione życie ubrań jest po prostu uważane za najbardziej uzasadnione. Ma sens ekonomiczny, ekologiczny, społeczny, każdy!
A gdyby tak dodać mu jeszcze wartość artystyczną? Wówczas cena wełny zaczyna oscylować wokół złota. Znowu.
Szarym Wronom dedykuję
Beata Bochińska, 2024
ENG
The issues of sustainable development, natural environment protection, saving the planet, discussed at all conferences of the world by Green Party members and ecological activists, have nothing to do with what happened on May 17 in Warsaw’s Młociny.
A shop pops up in an inconspicuous shopping mall. The press note released by the brand assuages our conscience, as has happened before in many other industries:
“Since the beginning of our existence, our goal has been to ensure that everyone can enjoy fashion with no restrictions of any kind, including financial ones. By opening the first pop-up store in Poland, we continue implementing our strategy of democratizing fashion.”
Those willing to enter the shop waited in line for over an hour. Shein has been welcomed equally warmly in many countries. The Green Deal promoted across Europe has not gained such a widespread support. Nobody wants to make sacrifices, they have not had time to experience luxury yet. Customers eagerly vote with their wallets at the Chinese tycoon's cash registers. Aside from that, what is luxury nowadays, who knows?
Raw material of greater value than gold
The black and white film continues at a slow pace of analog times. A BBC journalist visiting the Danish Faroe Islands ends up landing on the Scottish ones: Soay and Hirta. It is from a local payphone that he calls the Financial Times editorial office to ask about the current price of an ounce of gold. He is astonished to find out that the wool spun by the women he talked to earlier on that day is worth more than the precious metal. In the 1960s, when no one had heard of global retail chains, wool, similarly to silk, was a luxury. Today, in times of millions of clothes produced daily, it is still considered exclusive, but back then people realized what its value was. Nowadays, a slightly worn-out woolen sweater usually ends up in the trash, thrown away without much thought. After all, you can buy another one at any time, clicking from the comfort of your couch.
It's not worth what it's worth, but what someone likes
The ability to assess quality is becoming as rare as valuable raw materials and fabrics. Aesthetic and stylistic micro-trends captured the minds of clients and diverted attention from precious natural materials. According to reports made by business consulting firms, the desire to build one's own image and be up to date is much more important for the Boomers and Millennials than for the emerging Gen Z. We are yet to find out whether these are just declarations and whether there were really no Gen Z representatives queuing in Warsaw.
Wild freedom
Sheep live at large in the mountains, grazing freely and with no restrictions on the green meadows. Once a year, people shear them and spin the new wool into a thin, spider-like thread, from which large warm scarves, sweaters and hats are made. They are so delicate and supple you can pull them through a wedding ring. The sheep raised on the islands that bear their name are treated with great respect, unlike workers employed in Shein factories.
The symbiosis of people and animals does not exist on these islands only, it can be observed in Iceland, Scandinavia, Kashmir, the Greek islands, and the Middle East. The bond between humans and animals that provide warmth remains strong and important across these areas. For generations. Both species give each other what is vital to them: a safe existence.
A hundred, tropics, homespun
New wool is wool obtained from living animals: sheep, camels, goats, sometimes rabbits. Its value for us humans, i.e. the older brothers in the animal atlas, results from its protective properties against cold and heat. Paradoxically, the tropics in hot climate zones are associated with a cooling material that provides insulation against heat. The "100% wool" label guarantees such properties. The best tailoring ateliers on Seavile Row in London, Galeria Vitorrio Emanuele II in Milan and in other corners of the wealthy world's capitals offer wool in all its varieties and weave thicknesses. Natural raw material guarantees the quality of future clothes. The outfit style is definitely less important in these bastions of classics. Young professionals employed in large corporations eagerly aspire to the image. The world of finance understands the importance of prestige in business relationships. Customers from Młociny do not run in such competitions. Out of their league.
The price works wonders
The most frequently repeated slogan of all sellers in the world justifies unsustainable - if not predatory for the environment - unethical production of polyesters and other petroleum-based fabrics that cannot be recycled. The world's economic system relies on GDP and the need to increase consumption, which ensures tax revenues to national coffers. Combined with the growing global population, it is the basis for squaring the circle. Ecology or consumption? Without one, but also without the other, THIS system will not last on this planet.
Buy more, pay taxes, we will create a health care and education system, but buy more, because there are more of us, buy cheaper, because nowadays, it is easier for us to import goods for you from another continent than to pay fairly for your work. Can't afford a healthy lifestyle? Don't worry, it will be cheap and colorful. The sense of imbalance and weakness of the system is starting to raise objections, but such knowledge is sad. Compulsive consumption is more enjoyable, at least temporarily. So let's open TikTok and sing together.
Second life at the value of gold
Second hand, worn out, used, left by someone. Synonyms of poverty and inferior status? Surreptitious purchases in second-hand stores (called “Lumpex” in Poland - the name ironically referred to the “Pewex” stores introduced by the communist regime in the 1970s to help the country's foreign currency deficit), no longer arouse emotions. Research companies report that by 2030, the secondary market will be worth $390 billion. The scale is impressive. Regulations, enforced from the bottom up by conscious scientists and activists, are starting to work. More brands declare a transition to more sustainable production. We all hope they make it before the planet starts boiling. The clock is ticking.
There is a shorter path. Easier. In Scandinavia, despite its high GDP per capita, similarly to the poor Third World countries, reusing, upcycling, improving or giving second life to clothes are surprisingly considered the most justified practices. It makes sense: economic, ecological, social, any!
Think of adding an artistic value to it? The price of wool peaks towards the price of gold. Again.
Dedicated to Szare Wrony, Beata Bochińska, 2024
